کنترلهای ارزی در سال های اخیر که در پی اعمال تحریمها و شوک موازنه پرداختها بهعنوان ابزاری نامتعارف برای تقویت مداخلات ارزی بانک مرکزی به کار گرفته شد، نتوانسته به اهداف خود دست یابد.
اساساً کنترلهای ارزی، ابزار مداخلهای موقتی برای عبور از شوک و رسیدن به تعادل و ثبات در موازنه پرداختهای خارجی محسوب میشود.در شرایط عادی، بانک مرکزی بهعنوان بازارساز با استفاده از خرید و فروش ارز، نوسانات بازار را به حداقل میرساند، اما در شرایطی مانند ایران پس از سال ۱۳۹۷ که موازنه پرداختها با شوک مواجه شد، مداخلات متعارف کافی نبود و سیاستگذار از طریق کنترل مستقیم تقاضا و عرضه بازار ارز اقدام به مداخله کرد.الزام به ثبت سفارش، دریافت تخصیص ارز، ثبت منشأ ارز، ممنوعیتهای وارداتی، خروج تقاضای اقلام اساسی از بازار، تعهد وارداتی، ممنوعیت واردات اقلام کمتر ضروری و… از جمله کنترلهای ارزی سمت تقاضا به شمار میرود و در سمت عرضه نیز الزام به بازگشت ارز از نظر زمان، نوع و مقدار بازگشت ارز، مهمترین مصداق کنترل ارزی است.براساس گزارش مرکز پژوهش های مجلس شورای اسلامی تا نیمه نخست سال گذشته انجام داده است موفقیت استفاده از کنترلهای ارزی، وابسته به رعایت دو شرط است نخست، موقتی دانستن کنترلهای ارزی و تسهیل تدریجی تا حذف حداکثری آن؛ دوم، عدم کنترل قیمتی همزمان.این در حالی است که هیچکدام از این موارد در حال حاضر رعایت نشده و بانک مرکزی در جهتی خلاف آن پیش رفته است. به همین دلیل، شواهد گویای شکست و ناکارایی کنترلهای ارزی است.
اساساً کنترلهای ارزی، ابزار مداخلهای موقتی برای عبور از شوک و رسیدن به تعادل و ثبات در موازنه پرداختهای خارجی محسوب میشود.در شرایط عادی، بانک مرکزی بهعنوان بازارساز با استفاده از خرید و فروش ارز، نوسانات بازار را به حداقل میرساند، اما در شرایطی مانند ایران پس از سال ۱۳۹۷ که موازنه پرداختها با شوک مواجه شد، مداخلات متعارف کافی نبود و سیاستگذار از طریق کنترل مستقیم تقاضا و عرضه بازار ارز اقدام به مداخله کرد.الزام به ثبت سفارش، دریافت تخصیص ارز، ثبت منشأ ارز، ممنوعیتهای وارداتی، خروج تقاضای اقلام اساسی از بازار، تعهد وارداتی، ممنوعیت واردات اقلام کمتر ضروری و… از جمله کنترلهای ارزی سمت تقاضا به شمار میرود و در سمت عرضه نیز الزام به بازگشت ارز از نظر زمان، نوع و مقدار بازگشت ارز، مهمترین مصداق کنترل ارزی است.براساس گزارش مرکز پژوهش های مجلس شورای اسلامی تا نیمه نخست سال گذشته انجام داده است موفقیت استفاده از کنترلهای ارزی، وابسته به رعایت دو شرط است نخست، موقتی دانستن کنترلهای ارزی و تسهیل تدریجی تا حذف حداکثری آن؛ دوم، عدم کنترل قیمتی همزمان.این در حالی است که هیچکدام از این موارد در حال حاضر رعایت نشده و بانک مرکزی در جهتی خلاف آن پیش رفته است. به همین دلیل، شواهد گویای شکست و ناکارایی کنترلهای ارزی است.
صف تخصیص ۲۹ میلیارد دلاری تا ۵ آبانماه سال ۱۴۰۴ و به تبع آن افزایش تأمین ارز واردات از محل بازار غیررسمی، روشهایی مانند ترخیص درصدی، واردات اعتباری نهادههای اساسی، تهلنجی، ملوانی و کولبری، افزایش نرخ عدم بازگشت ارز از متوسط حدود ۱۷ درصد تا قبل از ۱۴۰۳ به ۴۲ درصد در سال ۱۴۰۳، و همچنین اعطای اختیارات استانی برای واردات نهاده بدون ثبت منشأ ارز، از جمله شواهد شکست کنترلهای ارزی عنوان میشود.
دیدگاهتان را بنویسید